Aby uczyć tak, by inspirować — najpierw zadbaj o siebie

Współczesny nauczyciel akademicki stoi dziś w niezwykłym miejscu. Coraz częściej staje się mostem – łącznikiem między doświadczeniem a potrzebami młodych ludzi, którzy od urodzenia funkcjonują w świecie cyfrowym. To rola pełna potencjału, ale też wyzwań.

Z jednej strony mamy dostęp do coraz lepszych narzędzi i metod dydaktycznych. Z drugiej – mierzymy się z rosnącym stresem i wypaleniem. Najnowszy raport SWPS i MNiSW z 2024 roku pokazuje, że niemal połowa studentów doświadcza podwyższonego poziomu stresu, a wielu wykładowców traci motywację i sens swojej pracy.

To nie jest przypadek. Tradycyjny model nauczania – oparty na jednokierunkowym przekazie wiedzy – powoli odchodzi do lamusa. W jego miejsce wchodzi dialog, współtworzenie i relacja. Ale żeby ten nowy model działał naprawdę, potrzebna jest jedna rzecz: nasza gotowość. A ta zaczyna się od… zadbania o siebie.

Nowa rola nauczyciela – czyli o potrzebie redefinicji

Prof. Joanna Mytnik trafnie zauważa, że w czasach internetu i sztucznej inteligencji trzeba na nowo zdefiniować, kim jest nauczyciel. Przestał być już „dostarczycielem wiedzy” – studenci mają dziś niemal nieograniczony dostęp do informacji. Potrzebują natomiast przewodnika, który pomoże im zrozumieć, przetworzyć i nadać sens temu, czego się uczą.

To oznacza zupełnie inną jakość kontaktu – opartą na rozmowie, krytycznym myśleniu i pracy projektowej. Wymaga to jednak zmiany także po naszej stronie: rozwoju kompetencji miękkich, odporności psychicznej, a przede wszystkim – profilaktyki wypalenia.

Tutoring jako odpowiedź

Coraz więcej nauczycieli odkrywa, że jednym z najskuteczniejszych sposobów wspierania studentów i siebie samych jest tutoring – spersonalizowana relacja mistrza i ucznia. To metoda, w której tematyka i forma pracy dopasowane są do indywidualnych możliwości, potrzeb i talentów studenta. Ale też – do możliwości i autentyczności nauczyciela.

Dzięki tutoringowi możliwe jest nie tylko realne uwzględnienie neuroróżnorodności, ale też zmniejszenie dystansu pokoleniowego. Relacja tutor–student opiera się na zaufaniu, słuchaniu i wzajemnym towarzyszeniu – bez dominacji i oceniania.

Przykłady takich działań znajdziemy m.in. na AGH oraz Politechnice Wrocławskiej, gdzie tutorzy wspierają studentów w planowaniu ścieżki rozwoju, odkrywaniu własnych wartości i budowaniu samoświadomości. Sami nauczyciele mówią, że to doświadczenie daje im inspirację, uczy stawiania granic i pozwala wrócić do sensu swojej pracy.

Zmiana jako odciążenie, nie ciężar

I tu warto się zatrzymać. Bo jeśli chcemy przerwać błędne koło postrzegania zmian w edukacji jako jeszcze jednego ciężaru – spróbujmy spojrzeć na nie jak na szansę. Na możliwość wyjścia z roli wszystkowiedzącego, który – z dobrych intencji – odbiera studentom sprawczość, wyręcza i chroni ponad miarę.

Paradoksalnie, to często ci najbardziej zaangażowani nauczyciele przekraczają własne granice, próbując „pomóc za bardzo”. A przecież prawdziwa edukacja zaczyna się tam, gdzie oddajemy drugiemu odpowiedzialność za jego rozwój, towarzysząc mu z uważnością – nie jako wybawcy, ale jako partnerzy.

Inspiracja zaczyna się od środka

Aby inspirować innych – trzeba najpierw zadbać o siebie. O swoją energię, swoje granice, swoje potrzeby. Nie z egoizmu, ale z odpowiedzialności. Bo tylko z tego miejsca możemy być autentyczni i naprawdę obecni.

Niech nowa rola nauczyciela będzie nie tylko wyzwaniem, ale też przestrzenią do własnego rozwoju. Niech będzie mostem – między wiedzą a człowiekiem, między przeszłością a przyszłością. Ale przede wszystkim – między tym, kim byliśmy, a tym, kim możemy się stać.

Źródła: Dane i wnioski pochodzą z raportu SWPS i MNiSW „Analiza badań nad zdrowiem psychicznym i jakością życia w środowisku akademickim” (2024) oraz z wystąpień prof. Joanny Mytnik. Przykłady tutoringu i refleksje tutorów zaczerpnięto ze strony Centrum e-
Learningu i Innowacyjnej Dydaktyki AGH oraz Tutoring PWr.